De nieuwste EU-data schetsen een zorgelijk beeld: volgens Eurostat gebruikte in 2026 een groot deel van de bevolking geen openbaar vervoer, met in Italië een aandeel van 68% dat in dat jaar geen gebruik maakte van de diensten. Dat patroon vertaalt zich in extra congestie en hogere milieu- en maatschappelijke kosten; de artsenorganisatie Sima schat deze kosten op liefst 34 miljard euro per jaar.
Agens, de branchevereniging van Confindustria die vervoersbedrijven vertegenwoordigt, en haar voorzitter Gianpiero Strisciuglio wijzen op de noodzaak van betrouwbare investeringen, stabiele programmering en beleidsmaatregelen die niet alleen op exploitanten vertrouwen. Sturing op intermodaliteit — het slimme combineren van verschillende vervoersmiddelen — wordt gezien als een sleutel om mensen van de auto naar het openbaar vervoer te krijgen.
Indice dei contenuti:
Wat zeggen de cijfers precies?
Op EU-niveau meldde Eurostat dat in 2026 gemiddeld ongeveer 51% van de mensen geen openbaar vervoer heeft gebruikt; het aandeel varieert sterk per land.
Naast Italië (68%) stond Cyprus op 85% zonder gebruik, gevolgd door Portugal (67,8%), Frankrijk (65,1%), Slovenië (61,6%) en Griekenland (61,3%). Aan de andere kant lagen Luxemburg (15,7%), Estland (26,6%) en Zweden (26,7%) aan de positieve kant. Voor dagelijks gebruik noteerde Eurostat dat slechts ~10,7% van de EU-burgers dagelijks het openbaar vervoer gebruikte.
Economische en gezondheidsgevolgen
De files vertalen zich niet alleen in tijdverlies: het wegverkeer veroorzaakt naar schatting 26% van de totale broeikasgasemissies in Italië, waarbij ongeveer 60% van die weggerelateerde uitstoot door personenauto’s komt.
Daarnaast dragen wegvoertuigen voor circa 50% bij aan NOx-emissies en voor ~13% aan fijnstofemissies; jaarlijks produceert het wegverkeer naar schatting 19,30 kt PM10. Sima benadrukt dat een daling van PM2.5 met 10 microgram per kubieke meter aanzienlijke gezondheidswinst oplevert: een verwachte daling van de totale sterfte met ongeveer 7%, 26% minder sterfgevallen door acute coronaire gebeurtenissen, 10% minder cardiovasculaire en respiratoire aandoeningen en 9% minder longkanker.
Verkeersvertragingen in de praktijk
De internationale congestierapporten laten zien hoe zichtbaar de impact is: volgens het Inrix Global Traffic Scorecard 2026 behoren Rome en Milaan tot de meest getroffen steden. Rome stond op plaats 17 wereldwijd en verloor gemiddeld 76 uur per jaar door files, met een gemiddelde snelheid van 20 km/u; Milaan staat op plaats 24 met ongeveer 67 uur verloren tijd.
Reacties, oplossingen en de rol van stakingen
Agens pleit voor een coherent pakket van investeringen, voertuigvernieuwing, onderhoud en beleid dat reizigersbindend werkt. Beleid moet rekening houden met veiligheid, comfort en frequentie van diensten, factoren die sterk bepalen of reizigers van de auto naar bus, tram of trein overstappen. Zonder dergelijke stappen blijven de maatschappelijke kosten en gezondheidsrisico’s hoog.
Stakingskalender maart 2026
De mobiliteit wordt in maart 2026 extra onder druk gezet door een reeks protestacties op lokaal en nationaal niveau. Voorbeelden uit de kalender: in de provincie Bolzano is een staking van 24 uur bij SASA gepland; op 6 maart 2026 is er een 4-uurstaking in Campanië (08:30-12:30); op 9 maart 2026 is een nationale algemene staking aangekondigd; op 11 maart 2026 betreft een spoorstaking bij Italo NTV (09:01-16:59); op 16 maart 2026 zijn meerdere 24-urige acties in Sicilië (Catania, Enna, Palermo); op 18 maart 2026 zijn luchthavengerelateerde acties (o.a. Malpensa) en op 27 en 28 maart 2026 volgen nieuwe lokale en regionale acties in Lombardije, Napels, Parma, Bari en andere plaatsen. Deze golven verhogen de druk op reizigers en benadrukken de kwetsbaarheid van de huidige mobiliteitssystemen.
Samenvattend: de gegevens van Eurostat, de economische inschattingen van Sima, de congestieranking van Inrix en het patroon van stakingen geven gezamenlijk aan dat Italië baat heeft bij een ambitieus investerings- en hervormingsplan voor het openbaar vervoer. Alleen zo kunnen congestie, luchtverontreiniging en sociale ongelijkheid duurzaam worden teruggedrongen.