De box 3 belasting is een veelbesproken onderwerp in Nederland, maar er bestaat veel misverstand over wie er eigenlijk door wordt geraakt. Hoewel de belasting vaak wordt gepresenteerd als een heffing op de rijkste Nederlanders, blijkt uit onderzoek dat vooral spaarders en particuliere beleggers de rekening betalen.
Volgens recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) had de top 1 procent van de vermogende huishoudens in 2026 gemiddeld ongeveer €8,03 miljoen netto vermogen. Echter, veel van dit vermogen zit niet in box 3, maar in box 2 via structuren zoals aanmerkelijk belang, bv’s en holdings. Dit maakt een hogere box 3-heffing vooral problematisch voor kleinere beleggers.
Wat is box 3 eigenlijk?
Box 3 is de belastingbox voor vermogen uit sparen en beleggen. Dit omvat onder andere spaargeld, aandelen, obligaties, ETF’s, cryptovermogen en een tweede woning. Wie boven het heffingsvrije vermogen uitkomt, krijgt met box 3 te maken. Dit betekent dat de belasting vooral mensen raakt die jarenlang hebben gespaard of een beleggingsportefeuille hebben opgebouwd.
De politieke boodschap is vaak dat een hogere box 3-belasting bedoeld is om vermogen zwaarder te belasten. Echter, box 3 is geen algemene belasting op alle soorten vermogen. Het is vooral een belasting op privévermogen uit sparen en beleggen. Dit betekent dat spaargeld, beursbeleggingen in privé, ETF’s, obligaties en een tweede woning wel in beeld komen. Een groot aandelenbelang in een eigen bv komt daar meestal niet terecht.
De top 1% en hun vermogen
De top 1 procent van de vermogende huishoudens heeft gemiddeld ruim 8 miljoen euro netto vermogen. Echter, de samenstelling van dit vermogen verschilt sterk van die van de doorsnee Nederlander. Bij de hoogste vermogensgroepen neemt het aandeel van aanmerkelijk belang duidelijk toe. Ook ondernemingsvermogen speelt daar een grote rol.
Bij gewone huishoudens bestaat vermogen vaak vooral uit de eigen woning, spaargeld en een beperkte beleggingsportefeuille. Bij de hoogste vermogensgroepen ziet de samenstelling er heel anders uit. Daar speelt aanmerkelijk belang een veel grotere rol. Dit betekent dat een groot deel van het vermogen van de rijkste huishoudens niet via box 3 belast wordt, maar via box 2.
Europese plannen en de toekomst van box 3
De Europese Commissie werkt aan plannen om dividendbelasting tussen vennootschappen binnen Europa volledig af te schaffen. Dit kan de verhouding tussen box 2 en box 3 verder veranderen. In Nederland wordt in 2028 overgestapt op een box 3 heffing op basis van werkelijk rendement. Dit betekent dat de belastingdruk dichter aansluit bij de daadwerkelijke prestaties van de portefeuille.
Voor vastgoedbeleggers ontstaat een hybride systeem: huurinkomsten worden jaarlijks belast, terwijl waardestijgingen pas bij verkoop in de heffing worden betrokken. Dit verandert de dynamiek van vastgoedbeleggingen wezenlijk. Onder het oude forfaitaire systeem maakte het nauwelijks uit wanneer een pand werd verkocht. Onder het nieuwe stelsel wordt het verkoopmoment juist een fiscale trigger.
De Europese plannen kunnen de aantrekkelijkheid van beleggen via een bv vergroten. Dit kan de basis onder het nieuwe box 3 stelsel verzwakken. Het is daarom belangrijk om de ontwikkelingen op dit gebied nauwlettend te volgen.
