Als halfjaarlijkse voorzitter van de Europese Raad heeft Ierland onlangs een nieuw budgetplan voor de periode 2028-2034 gepresenteerd. Het plan zet in op een forse reductie van €140 miljard ten opzichte van het eerdere meerjarenperspectief van de Europese Commissie, maar de reactie uit Brussel is verre van eenduidig.
Het Ierse voorstel in cijfers
De Europese Commissie had een meerjarenbegroting van €1,76 biljoen (oftewel €1,760 miljard) opgesteld voor de komende zeven jaar. In een brief aan Ierland drongen de premiers van Nederland, Duitsland, Zweden, Denemarken, Oostenrijk en Finland – gezamenlijk bekend als de “zuinige zes” – aan op een daling van honderden miljarden euro. Het Ierse plan snijdt 3 % af van de door de Commissie voorgestelde bedragen voor landbouw, visserij en minderbedeelde regio’s, terwijl het 13 % bespaart op de pijlers veiligheid, concurrentievermogen en welvaart. Deze afsnijdingen staan in contrast met de wens van Nederland om juist meer geld in die sectoren te steken.
Momenteel loopt de EU-begroting tot en met 2027 op €1,2 biljoen. Het Ierse voorstel zou dit op €1,62 biljoen brengen – een stijging van 30 % ten opzichte van het huidige niveau, maar toch 8 % lager dan het oorspronkelijke commissieverzoek. Het verschil in percentages verbergt een complexe realiteit: inflatie vermindert de koopkracht van de middelen, en de €750 miljard coronaschuld moet uiterlijk 2050 volledig zijn afgelost, waarbij de recente rentestijgingen de terugbetalingslast vergroten.
Kritiek vanuit de zuinige landen
Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) heeft al vroeg duidelijk gemaakt dat Nederland niet akkoord kan gaan met het Ierse project. In een officiële brief schreef hij: “Ook met dit voorstel kan Nederland niet instemmen. Wij verlangen een veel grotere reductie van de begroting en sturen het voorstel per ommegaande retour.” De Duitse bondskanselier Friedrich Merz echoot deze standpunt: “De omvang van het nieuwe voorstel vormt geen basis voor overeenstemming. De EU-begroting moet betaalbaar zijn voor de landen die de grootste last dragen.”
De bezwaren van de zuinige landen zijn tweevoudig. Ten eerste valt het totale bedrag van €159 miljard dat uit de oorspronkelijke €2 000 miljard wordt gehaald (een reductie van ongeveer 8 %) te laag naar hun inzicht. Ten tweede richt de bezuinigingsstrategie zich vooral op de nieuwe prioriteiten – innovatie, defensie en migratie – terwijl de traditionele subsidie-stromen, zoals landbouwsteun, minder hard worden geraakt. Voor de kritische diplomaten betekent dit: “Ze snijden te weinig, en op de verkeerde plekken.”
De kloof tussen cohesievrienden en bespaarders
Aan de andere kant van de tafel staan zestien tot zeventien landen die zich hebben gegroepeerd onder de naam Vrienden van Cohesie. Tot deze club behoren onder meer Italië, Polen en Spanje. Zij willen de bestaande subsidies voor landbouw en armere regio’s behouden en vrezen dat een te ruime bezuiniging de solidariteit binnen de Unie ondermijnt.
Het Europees Parlement sluit zich grotendeels aan bij de cohesievrienden. Roemeense parlementariër Siegfried Mureșan waarschuwde dat de EU-lidstaten niet moeten vervallen in een “bekrompen boekhoudersmentaliteit”. Hierdoor dreigt de onderhandelingen te blijven steken op een impasse, zonder dat er een akkoord wordt bereikt vóór de komende top van de Europese leiders, gepland voor donderdag en vrijdag.
De komende weken zullen cruciaal zijn voor de toekomst van de Europese financiële planning. Als de leiders er niet in slagen een compromis te vinden, kan het budgetproces zich uitrekken tot volgend jaar, waardoor het risicovol wordt om de discussie te laten overlappen met nationale verkiezingscampagnes in onder meer Frankrijk, Italië en Polen. Een mogelijke uitkomst is een verder ingekrompen begroting, maar dan ten koste van de moderniseringsplannen die de zuinige groep nastreeft.
