In een zitting van de hoogste bestuursrechter, de Raad van State, stonden vijf gemeenten, kerken en diverse hulporganisaties tegenover asielminister Bart van den Brink (CDA). Het onderwerp: de vraag of de Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LVV), beter bekend als de bed-bad-broodregeling, moet kunnen blijven bestaan zonder rijksbijdrage. Sinds 1 januari 2025 heeft de regering de landelijke subsidie stopgezet, een beslissing die teruggaat op een eerdere beleidskeuze van voormalig minister Marjolein Faber (PVV).
De LVV bood onderdak, maaltijden, wasfaciliteiten en een kleine toelage aan ongeveer 600 mensen die geen verblijfsrecht in Nederland hebben. De doelgroep bestaat voornamelijk uit kwetsbare personen die al jarenlang in het land wonen, maar vanwege fysieke of psychische problemen geen zelfstandig bestaan kunnen voeren. Sinds 2019 zorgden de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Groningen, Eindhoven en Utrecht voor een 24-uurshervatting, waarbij de kosten grotendeels op lokaal niveau werden gedragen.
Juridische achtergrond en eerdere rechterlijke uitspraken
In mei 2025 concludeerde de rechtbank in Amsterdam dat 28 ongedocumenteerden aannemelijk maakten dat zij zonder de LVV niet in staat waren hun basisbehoeften te dekken. Het gerecht stelde dat het wegvallen van de opvang een reëel risico op een “onmenselijke of vernederende behandeling” met zich meebrengt. Kort daarna bevestigde een Rotterdamse rechtbank een soortgelijke uitspraak in een zaak van zestien veerkrachten. Beide uitspraken benadrukten dat de staat een zorgplicht heeft, zelfs voor mensen zonder legaal verblijfsrecht.
Bij de Raad van State betoogden de vertegenwoordigers van gemeenten en NGOs dat de minister het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) schaadt door geen alternatieve huisvesting te garanderen. De landsadvocaat, die de minister verdedigt, stelde echter dat de staat wel degelijk onderdak biedt via de vrijheidsbeperkende locatie (VBL) in Ter Apel. Deze locatie, met 232 plekken, zou volgens de regering uitsluitend beschikbaar zijn voor personen die bereid zijn mee te werken aan een terugkeerverzoek.
Praktische realiteit: Ter Apel versus stedelijke opvang
De VBL in Ter Apel wordt gekenmerkt door een sobere inrichting: gemeenschappelijke douches, gedeelde toiletten en een beperkte wooncapaciteit. Kritische stemmen wijzen erop dat de faciliteit niet geschikt is voor de specifieke problematiek van veel ongedocumenteerden, zoals langdurige psychische klachten of het ontbreken van een land van herkomst. Omdat de VBL primair is bedoeld om een snelle terugkeer te bewerkstelligen, blijft de vraag bestaan wat er gebeurt wanneer er geen duidelijk vertrekland is. Bovendien is er op korte termijn geen mogelijkheid om de capaciteit uit te breiden.
Gemeentelijke opvanglocaties daarentegen bieden een meer humane omgeving, met individuele bedden, privacy en toegang tot sociale diensten. Hulporganisaties waarschuwen dat het wegvallen van de LVV de meest kwetsbare groep op straat kan duwen, waardoor ze in onveilige en onhygiënische omstandigheden zouden leven. De protestantse kerk en Kerk in Actie hebben de staat recentelijk bestempeld als “beschamend” vanwege het hardhandige beleid.
Politiek speelveld en de weg vooruit
Minister Van den Brink heeft onwrikbaar laten blijken dat de rijksbijdrage definitief wordt stopgezet. De landsadvocaat argumenteert dat alle betrokkenen al wisten dat de LVV tijdelijk was en dat aanmelding voor Ter Apel de verantwoordelijkheid van de individuen zelf is. Tegelijkertijd benadrukken de steden dat ze hun aanbod al meer dan vier jaar zelfstandig financieren, vaak met steun van vrijwilligers en kerken. De Raad van State zal pas over zes weken uitspraak kunnen doen, maar eerdere signalen suggereren dat de uitspraak nog langer kan uitlopen.
De uitkomst van deze procedure heeft verstrekkende consequenties voor het Nederlandse asielbeleid. Een bevestiging van de minister zou betekenen dat de laatste overgebleven alternatieven voor ongedocumenteerden verdwijnen, terwijl een tegenvonnemen de regering dwingt tot een nieuw financieringsmodel of een structurele oplossing voor de kwetsbare groep. In afwachting van het definitieve arrest blijven de betrokken steden de opvang voortzetten, terwijl de discussie over menselijkheid, staatsverantwoordelijkheid en praktische uitvoerbaarheid voortduurt.
