Tijdens de Amerikaanse midtermverkiezingen van vorige week kreeg de staat Californië een onverwacht politiek referendum te zien. Terwijl de Democraten een comfortabele meerderheid behaalden in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden, stond een lokaal initiatief op de stembriefjes dat de aandacht van het hele land trok. Het betrof Proposition 40, een voorstel om een eenmalige vermogensbelasting van vijf procent in te voeren voor iedereen die in 2026 een nettowaarde van meer dan één miljard dollar bezat en in Californië woonde.
De uitslag kwam net na het tellen van bijna twee derde van de stemmen: ruim 53 % van de kiezers stemde tegen het initiatief, terwijl 47 % voor was. Volgens de officiële tellingen van de verkiezingsautoriteiten betekende dit een duidelijke afwijzing van een belastingmaatregel die door progressieve vakbonden en een aantal landelijke politici werd geprezen als een middel om de groeiende kloof tussen arm en rijk te verkleinen.
Wat Proposition 40 precies inhield
Het voorstel voorzag in een eenmalige vermogensbelasting van vijf procent op het totale nettovermogen van de bijna 200 miljardairs die op dat moment in Californië woonden. De initiatiefnemers, onder leiding van de vakbond SEIU United Healthcare Workers West, hadden berekend dat de maatregel ongeveer 100 miljard dollar zou opbrengen. Van deze opbrengsten zou 90 % bestemd zijn om de gaten in de staatsbegroting voor de gezondheidszorg op te vangen, terwijl de resterende 10 % zou worden aangewezen voor onderwijsprogramma’s en voedselondersteuning voor de armste gezinnen.
De tegenstrijdige campagne
De tegenpartij lanceerde een enorme campagne die uiteindelijk ruim tien keer meer geld inzamelde dan de voorstanders. Volgens de verkiezingsautoriteiten haalden de tegenstanders circa 333 miljoen dollar binnen. Grote namen uit de tech-industrie, waaronder Google-medeoprichter Sergey Brin, leverden meer dan honderd miljoen dollar. Andere miljardairs zoals Larry Page en Peter Thiel droegen ook bij, in de veronderstelling dat een dergelijke belasting de kosten voor de rijkste inwoners zou verhogen en zou aanzetten tot een massale emigratie naar belastingvriendelijke staten zoals Florida.
Naast de financiële steun van de miljardairs verzamelden conservatieve belangenorganisaties en diverse lokale bedrijven zich rond de boodschap dat de belasting een gevaar zou vormen voor de innovatie- en ondernemingsklimaat van Californië. Zij betoogden dat een dergelijke heffing een signaal zou afgeven dat de staat onvriendelijk was voor ‘ambitieuze ondernemers’, een argument dat door gouverneur Gavin Newsom – die zelf wordt genoemd als mogelijke presidentskandidaat in 2028 – luid werd bevestigd.
Politieke gevolgen en toekomstperspectief
De afwijzing van Prop 40 betekent een stevige tegenslag voor de progressieve vleugel van de Democratische Partij in de staat. Hoewel de Democraten landelijk een duidelijk mandaat hebben gekregen, toont de stemuitslag aan dat een linkse fiscale agenda in Californië niet automatisch steun geniet, zelfs niet in een staat met bijna twee keer meer geregistreerde Democraten dan Republikeinen. Het falen van het voorstel ondermijnt de ambitie van figuren als senator Bernie Sanders, die het initiatief nog nationaal had willen verheffen als voorbeeld van een rechtvaardige redistributie van rijkdom.
Gavin Newsom heeft inmiddels opgeroepen tot een nationaal minimumtarief voor vermogende personen boven de 100 miljoen dollar, in plaats van een afzonderlijke staatsbelasting. Hij waarschuwt dat een eigenstaat-level belasting kan leiden tot ‘een massale uittocht van welgestelde belastingbetalers’, een trend die al zichtbaar is: meerdere miljardairs, waaronder Sergey Brin, Larry Page en Peter Thiel, hebben recent hun woonplaats verplaatst naar Florida of andere staten met gunstigere belastingregimes. Deze migratie-dynamiek geeft de Californische wetgevers een duidelijk signaal dat fiscale verhogingen voor de ultra-rijken een risico vormen voor de alreeds gespannen budgetbalans van de staat.
