Onlangs heeft ABP een portefeuille van Nederlandse hypotheken ter waarde van €3 miljard verworven. Deze stap past binnen de langetermijnstrategie van het grootste pensioenfonds van Nederland, dat haar vermogen moet laten groeien terwijl ze de verplichtingen naar gepensioneerden kan waarborgen. Hoofdeconoom Thijs Knaap geeft in dit artikel inzicht in de financiële principes die aan deze aankoop ten grondslag liggen, en legt uit hoe hypotheken bijdragen aan zowel stabiliteit als extra opbrengsten.
Voor een pensioenfonds is het essentieel om beleggingscategorieën te kiezen die passen bij een horizon van tientallen jaren. Hypotheken, als leningen die huiseigenaren aflossen met periodieke rente- en aflossingsbetalingen, leveren doorgaans een gestage cash-flow. Bovendien profiteren ze van de stevige kredietcultuur in Nederland, waar huishoudens historisch gezien hun schulden op tijd aflossen. Deze combinatie maakt hypotheken een aantrekkelijk onderdeel van een breed gespreide portefeuille.
Beperkt risico en hoge terugbetalingsgraad
Een hypotheek is in de kern een lening die door een particulier of een gezin wordt aangegaan om een eigen woning te financieren. Het pensioenfonds fungeert hier als kredietverstrekker en ontvangt daarvoor een vaste of variabele rente. Nederlandse burgers hebben een uitstekende reputatie als afbetalers; de uitvalpercentages liggen ver onder het gemiddelde van andere Europese landen. Knaap stelt dan ook dat de kans dat een huiseigenaar in Nederland zijn of haar verplichtingen niet nakomt “bijna nihil” is, wat resulteert in een laag risico-profiel voor het fonds.
Het lage risico wordt versterkt doordat veel hypotheken in Nederland een lange looptijd hebben, vaak 30 jaar of meer. Dit betekent dat de kasstromen over een uitgebreide periode verspreid zijn, waardoor schommelingen in de markt minder impact hebben op het totale rendement. Voor een pensioenfonds dat de uitkeringen over meerdere decennia moet financieren, is deze voorspelbaarheid van cruciaal belang.
Hypotheken als rentebuffer voor het pensioenfonds
De rentestand is een bepalende factor voor de waardering van alle vastrentende beleggingen, inclusief hypotheken. Wanneer de algemene rente daalt, stijgt de marktwaarde van bestaande hypotheken, omdat hun vaste coupon hoger is dan nieuwere leningen. ABP maakt hier gebruik van door een gedeelte van haar vermogen in rentgevoelige activa te plaatsen die in waarde kunnen toenemen als de rente daalt. Op die manier kan het fonds de negatieve impact van een lagere rentestand op toekomstige pensioenuitkeringen opvangen.
Effect van een stijgende rente op bestaande leningen
Omgekeerd betekent een stijgende rentestand dat bestaande hypotheken minder aantrekkelijk worden ten opzichte van nieuw uitgegeven obligaties met hogere coupons. Dit leidt tot een nominale daling van de marktwaarde van de lopende hypotheken. Voor een kortetermijnbelegger zou dit verlies betekenen, maar voor een lange-termijn speler als ABP is het effect minder kritisch. Een hogere rente verlaagt namelijk de hoeveelheid kapitaal die nodig is om dezelfde toekomstige pensioenverplichtingen te dekken, omdat de opbrengsten uit nieuw kapitaal sneller groeien. Het resultaat is een bredere financiële ruimte, zelfs wanneer de waardering van de bestaande hypotheken tijdelijk daalt.
Extra rendement via de risicopremie
Naast de basisrente ontvangen hypotheekportefeuilles een risicopremie. Deze extra vergoeding compenseert beleggers voor de mogelijkheid dat het kapitaal voor een lange periode vaststaat. In de praktijk levert een Nederlandse hypotheek gemiddeld ongeveer één procentpunt meer op dan een volledig risicovrije obligatie, zoals een Nederlandse staatsobligatie. Voor ABP, dat minder nadruk legt op liquiditeit en meer op stabiliteit, is dit extra rendement een belangrijke bron van waardecreatie.
Doordat het fonds de hypotheken gedurende de volledige looptijd kan aanhouden, heeft het de mogelijkheid om de volledige interest-cash-flows te innen, zonder tussentijdse verkopen. Dit sluit naadloos aan bij de beleggingsfilosofie van een pensioenfonds: kapitaal voor tientallen jaren laten renderen en tegelijkertijd de verplichtingen in balans houden. Het resultaat is een portefeuille die zowel een betrouwbaar rendement oplevert als een buffer vormt tegen macro-economische schommelingen.
