De De Nederlandsche Bank (DNB) beheert een nationale goudreserve van ruim 600 ton, een hoeveelheid die in september 2026 werd geschat op meer dan €72 miljard. De reserve is verspreid over vier kluizen: New York, Ottawa, Londen en Zeist. Het bezit wordt door DNB geïdentificeerd als een spaarpot voor noodgevallen, bedoeld om de economie te ondersteunen bij financiële crises, politieke onrust of oorlog.
Historisch verloop en huidige omvang van de Nederlandse goudreserve
Vanaf de late 19e eeuw bouwde Nederland zijn goudvoorraad gestaag op, tot een historisch maximum van 1 753 ton in de decennia na de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de oorlogsjaren (1940-1945) verdween een aanzienlijk deel van het goud, waarna de resterende hoeveelheid langzaam weer werd aangevuld. Sinds 2008 is de reserve geleidelijk gestabiliseerd op circa 612 ton, een niveau dat voor een lange periode behouden bleef. Deze ontwikkeling wordt weergegeven in een lijn-grafiek die de hoeveelheid in tonnen per jaar toont, variërend van 1880 tot 2025.
De actuele waarde van meer dan €72 mrd weerspiegelt zowel de feitelijke hoeveelheid als de huidige goudprijs, die de afgelopen jaren sterk is gestegen. Ondanks de aanzienlijke economische waarde blijft de goudreserve formeel eigendom van DNB; de bank benadrukt dat het bezit in extreme situaties, zoals een oorlog, niet automatisch wordt overgedragen aan de staat.
Beheer, controle en de rol van de minister van Financiën
Als enig aandeelhouder van DNB heeft de minister van Financiën formeel het recht om informatie over de goudreserve op te vragen. In de praktijk wordt dit recht echter zelden benut. Het Algemene Rekenkamer-rapport concludeert dat de minister er een sterk vertrouwen in stelt dat DNB het beheer correct uitvoert, waardoor hij vrijwel geen details opvraagt. De Rekenkamer wijst erop dat de onafhankelijkheid van DNB een cruciaal asset is, maar stelt dat de minister ten minste op hoofdlijnen zou moeten weten hoe de vitale nationale reserve wordt beschermd.
De controle-structuur bestaat uit twee lagen: interne controles door DNB zelf, en externe verificatie door een door de minister aangestelde accountant. De accountant ontvangt bevestigingen van de centrale banken van New York, Ottawa en Londen dat de Nederlandse goudvoorraad aanwezig is, maar hij neemt niet deel aan de fysieke inspecties in de buitenlandse kluizen. Hierdoor heeft de minister geen inzicht in de precieze werkwijze van zowel DNB als de externe accountant.
Discretie en recente verplaatsingen
In 2014 besloot DNB een deel van de goudreserve zonder publieke aankondiging van New York naar Nederland te verplaatsen. De archieven van het Ministerie van Financiën bevatten geen documenten die de betrokkenheid of voorafgaande informatie aan de minister bevestigen. Een soortgelijke stroom van goud vond in de zomer van 2026 plaats, toen aanzienlijke hoeveelheden uit New York en Ottawa werden overgebracht naar de kluis in Londen. In dit geval ontving de huidige minister, Heinen, slechts een korte vooraankondiging van DNB.
De vier locaties waar het goud momenteel wordt bewaard, zijn gekozen na de Tweede Wereldoorlog om verliesrisico’s te spreiden. DNB voert periodieke controles uit om te bevestigen dat de goudstaven daadwerkelijk aanwezig en veilig opgeslagen zijn. Deze controles blijven echter grotendeels onzichtbaar voor de minister, die zich beroept op de onafhankelijkheid van de centrale bank en de verklaringen van de buitenlandse centrale banken.
Toekomstige risico’s en open vragen
Hoewel de goudreserve de potentie heeft om in crisistijd als financieel vangnet te dienen, bestaan er geen uitgeschreven afspraken tussen DNB en de minister over de inzet van het goud bij een noodsituatie. Het ontbreken van een formeel scenario-plan maakt het moeilijk om de effectiviteit van de reserve te beoordelen wanneer politieke of economische turbulentie zich voordoet.
De Rekenkamer stelt dat meer transparantie over de veiligheidsmaatregelen en de risicobeheersing van de goudreserve wenselijk is, zonder de operationele geheimhouding te ondermijnen. Een evenwicht tussen de noodzakelijke onafhankelijkheid van DNB en de verantwoordelijkheid van de staat om vitale belangen te waarborgen, blijft een centraal discussiepunt.
Voor nu blijft de Nederlandse goudvoorraad een financieel instrument met een hoge nominale waarde, beheerd door een centrale bank die officieel onafhankelijk opereert, terwijl de minister van Financiën grotendeels vertrouwt op deze onafhankelijkheid en weinig actieve supervisie uitoefent.
