In een brief aan de Tweede Kamer heeft ministerie van Onderwijs, onder leiding van minister Rianne Letschert (D66), laten weten dat het beoogde renteplafond van 2,5 % voor studieleningen financieel onhaalbaar is. De coalitie had in het akkoord een bedrag van 40 miljoen euro gereserveerd om het plafond te garanderen, maar nieuwe berekeningen tonen een noodzakelijke uitgave van minstens 160 miljoen euro per jaar – een viervoud van de oorspronkelijke reservering.
De achterliggende berekening berust op een stijgende langetermijnrente die het Centraal Planbureau recent op 3,3 % heeft geschat, terwijl de oorspronkelijke veronderstelling uitging van 2,7 %. Deze ontwikkeling wordt door de minister toegeschreven aan “toenemende geopolitieke spanningen”. Het verschil van 0,6 % op een hoofdlening van honderden miljarden euro’s veroorzaakt een extra begrotingslast van ongeveer 120 miljoen euro, die niet uit de eerder bestemde 40 miljoen kan worden gefinancierd.
Financiële druk op het onderwijsbudget en de schatkist
Studiefinanciering wordt grotendeels gefinancierd via overheidsleningen. Wanneer de rente stijgt, moet de overheid de extra kosten zelf dekken. Een hoger rentetarief leidt bovendien tot een risico dat studenten bewust meer lenen om later tegen een hogere rente te kunnen sparen. Het ministerie heeft daarom geconcludeerd dat het invoeren van het plafond voor alle huidige en toekomstige generaties de totale schuldenlast zou doen toenemen en de onderwijsbegroting zwaarder zou belasten.
Geëvalueerde alternatieven binnen het huidige budget
Het ministerie onderzocht twee concrete opties. Een statische rentekorting van ongeveer 0,2 % zou met de beschikbare 40 miljoen euro mogelijk zijn, maar werd door de minister als “te beperkt” bestempeld. Een dynamisch plafond, waarbij de rente mee zou bewegen met de marktrente, bleek “zeer complex” en moeilijk inzichtelijk voor de doelgroep. Bovendien zou een dergelijk systeem kunnen aanzetten tot extra lenen en een trager aflossingsgedrag, waardoor de kosten verder zouden oplopen.
Reactie van studenten- en politieke actoren
Studentenorganisaties blijven vasthouden aan de belofte uit het coalitieakkoord en roepen op tot een petitie die de regering onder druk zet. Zij wijzen erop dat de DUO-rente nog steeds lager is dan commerciële alternatieven, dat terugbetaling wordt aangepast aan het inkomen en dat restschulden na afloop worden kwijtgescholden. Tegelijkertijd waarschuwt de minister dat het technische systeem van DUO waarschijnlijk niet in staat is om een plafond uitsluitend voor de huidige generatie toe te passen.
De druk neemt toe nu de rente voor studenten in het oude stelsel in 2027 van 2,29 % naar 3,28 % stijgt – een verhoging die velen nog geen ervaring hebben gehad. Met meer dan een miljoen oud-studenten met gezamenlijke schulden van circa 28 miljard euro, is de maatschappelijke impact aanzienlijk.
De kwestie zal naar verwachting worden besproken tijdens de behandeling van de onderwijsbegroting, die op dinsdag 27 oktober in de Tweede Kamer start. Minister Letschert heeft duidelijk gemaakt dat het kabinet bereid is om alternatieve oplossingen te onderzoeken, mits deze niet leiden tot een onhoudbare belasting van de schatkist en het resterende onderwijsbudget.
