Op 4 november 2026 heeft de Raad van State haar advies uitgebracht over het voorstel om de kinderopvangtoeslag af te schaffen en te vervangen door een directe subsidie die rechtstreeks aan kinderopvangorganisaties en gastouderbureaus wordt uitgekeerd. Het kabinet wil hiermee een eenvoudiger en veiliger financieel kader creëren, zodat werkende ouders niet meer geconfronteerd worden met terugvorderingen. Het advies steunt de algemene koers, maar brengt diverse kritische aandachtspunten naar voren.
De voorgestelde wetgeving classificeert kinderopvang als een dienst van algemeen economisch belang (DAEB). Deze status stelt specifieke eisen aan publieke financiering in een sector die grotendeels privé-gehandeld is. Het nieuwe model betekent dat de inkomensafhankelijke kinderopvangtoeslag verdwijnt; in plaats daarvan ontvangen opvangcentra een vast bedrag dat niet meer gekoppeld is aan het inkomen van de ouders.
Kernpunten van het advies
Volgens de Raad is de verschuiving naar een inkomensonafhankelijke vergoeding een stap in de goede richting. Ouders verliezen de risico’s van onverwachte terugvorderingen, en de administratieve lasten voor zowel ouders als organisaties nemen af. Bovendien biedt het model ruimte voor een meer transparante prijsvorming, omdat de maximale uurprijs nu wordt vastgesteld op basis van de werkelijke kosten van kinderopvang.
Kritische kanttekeningen
De Raad legt echter nadruk op de mogelijke gevolgen voor gezinnen met een laag inkomen. De huidige maximale uurprijzen liggen onder de daadwerkelijke kostprijs; als organisaties hun tarieven moeten verhogen, stijgt de eigen bijdrage van ouders. De Raad vraagt expliciete maatregelen om zulke prijsstijgingen tegen te gaan, bijvoorbeeld via prijsregulering of aanvullende steunmaatregelen. Daarnaast wordt de arbeidseis – de verplichting dat ouders moeten werken om in aanmerking te komen voor de subsidie – stevig bekritiseerd. Praktijkervaring wijst op een afschrikwekkend effect, een beperking van de kinderopvangparticipatie en extra complexiteit in de uitvoering. Het afschaffen van de arbeidseis zou ongeveer €0,5 miliarde extra kosten, maar de Raad ziet weinig voordelen die deze uitgave rechtvaardigen.
Reacties van maatschappelijke organisaties
Veertig maatschappelijke organisaties, onder leiding van de PO-Raad, hebben de regering en de Tweede Kamer opgeroepen het voorstel per 1 januari 2029 definitief door te voeren. De brief, ondertekend door onder meer de FNV, de VNG, Jeugdzorg Nederland en de Algemene Onderwijsbond, benadrukt dat goede kinderopvang geen luxe, maar een basis voor gelijke kansen moet zijn. Freddy Weima, voorzitter van de PO-Raad, onderstreepte dat toegankelijkheid en kwaliteit hand in hand moeten gaan.
Ook de Brancheorganisatie Kinderopvang (BK) verwelkomt het streven naar een eenvoudiger en betaalbaarder stelsel, maar blijft sceptisch over de DAEB-uitwerking. BK wijst op mogelijke administratieve lasten en stelt dat alternatieve financieringsvormen – zoals inkoop of bekostiging – de Europese staatssteunregels omzeilen zouden kunnen. De organisatie vraagt een nauwere dialoog met het kabinet en de Europese Commissie om een maatwerkoplossing te vinden die zowel de kinderontwikkeling als de arbeidsparticipatie optimaliseert.
Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) en staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) hebben toegezegd het advies grondig te bestuderen voordat het wetsvoorstel aan de Tweede Kamer wordt voorgelegd. De komende weken zullen de verschillende standpunten – van de Raad, het kabinet en de brede maatschappelijke kring – worden afgewogen om tot een definitieve wetgeving te komen die zowel financiële zekerheid voor ouders als betaalbare, kwalitatieve zorg voor kinderen garandeert.
