Het minderheidskabinet heeft deze week opnieuw het initiatief genomen om een brede Kamermeerderheid te vinden voor het herziene belastingplan. Ministers en bewindslieden spraken in het Catshuis over een alternatief voorstel voor de behandeling van box 3, nadat eerdere ideeën waarin kleine spaarders sneller zouden worden belast konden rekenen op politieke afwijzing.
Op tafel liggen concrete gesprekken met zeven oppositiefracties: PRO, JA21, BBB, SGP, ChristenUnie, 50PLUS en Volt. De regering wordt in deze ronde bijgestaan door minister van Financiën Eelco Heinen en staatssecretaris Eelco Eerenberg, die het nieuwe voorstel aan premier Rob Jetten en de vicepremiers presenteerden.
De kern: overstap naar belasting op gerealiseerde winsten
De belangrijkste inhoudelijke wijziging behelst een overstap naar belasting van verzilverde winsten in box 3. Met deze aanpassing worden alleen daadwerkelijk gerealiseerde opbrengsten belast en niet langer papierwinsten. In de Kamer bestaat daarover brede steun, maar de vraag blijft hoe het financiële gat van ongeveer €20 miljard in de raming wordt gedicht.
Het kabinet onderzocht meerdere dekkingsopties. Een verhoging van lasten op arbeid is eerder afgewezen en voorstellen zoals een verlaging van het heffingsvrije vermogen of het belastingvrij inkomen zijn kortstondig besproken maar sneuvelden in de politieke arena. Een voorstel om schenkingen zwaarder te belasten trok wel parlementaire interesse, maar botst op vetoreacties binnen de coalitie.
Politieke eisen en positie van oppositiefracties
Elke betrokken oppositiepartij koppelt voorwaarden aan steun. JA21 stelt dat zij het pakket alleen steunt als een dwangoptie uit een spreidingswet niet wordt ingevoerd; bij SGP spelen medisch-ethische onderwerpen mee in de onderhandelingen. De BBB-fractie, met een stevige positie in de Eerste Kamer, verzet zich onder meer vanwege het stikstofdossier en heeft aanvullende politieke eisen gesteld.
PRO voert vanuit links aan dat lasten op arbeid moeten dalen en dat hogere inkomens meer bijdragen. Deze eis sluit in grote lijnen aan met het pleidooi voor koopkrachtcompensatie binnen de oppositie. Tegelijkertijd verlangt de regering een breed akkoord en zoekt zij balans tussen die uiteenlopende wensen.
Deadlines, compensaties en procedurele druk
De procedure staat onder tijdsdruk. Staatssecretaris Eelco Eerenberg heeft de Kamer beloofd uiterlijk maandag 2 november een aangepast pakket inclusief nieuw dekkingsvoorstel te sturen. Verder is op korte termijn een parlementaire stemming voorzien; de Tweede Kamer moet uiterlijk op 12 november over het plan beslissen, zodat er weinig dagen overblijven voor beoordeling en debat.
Naast structurele keuzes over box 3 speelt ook de korte termijn koopkrachtplanning. De belastingmaatregelen die defensie-uitgaven helpen financieren, leveren voor 2027 bruto circa €3,5 miljard op; volgens de regering wordt een groot deel daarvan gecompenseerd via maatregelen zoals een minder sterke stijging van de zorgpremie. Netto resteert voorlopig een lastenverzwaring van ongeveer €350 miljoen, waarover wordt onderzocht of ook die post binnen het koopkrachtpakket kan worden gecompenseerd.
Interne coalitieverschillen en open vragen
Binnen de coalitie klinken uiteenlopende geluiden over de mate van uitwerking van het nieuwe voorstel. Sommige partijen spreken van afrondende details, andere bronnen benadrukken dat er vooral ideeën liggen maar geen uitgewerkt en definitief plan. Dat maakt de planning kwetsbaar: na het indienen van een aangepast voorstel op 2 november rest de Kamer slechts enkele dagen om teksten en financiële effecten af te wegen.
De komende dagen staan er meerdere trilogen en ronde tafelgesprekken op de agenda. Premier Rob Jetten, minister Eelco Heinen en staatssecretaris Eelco Eerenberg voeren bilaterale en groepsgesprekken met fractievoorzitters om tot een breed draagvlak te komen. Duidelijkheid over de exacte inhoud van het kabinetspakket is vooraf niet openbaar gemaakt, wat bij sommige oppositieleden tot irritatie heeft geleid tijdens debatten.
Samengevat zoekt het kabinet in korte tijd een politiek werkbaar compromis rond de vermogenswinstbelasting in box 3, waarbij de contouren van een nieuwe financiering nog onderwerp van debat zijn en meerdere partijen concrete voorwaarden stellen aan hun steun.
