Vanaf 2030 steekt de regering jaarlijks 45 miljoen euro in de versterking van de rechtsstaat. Daarvan is 22 miljoen euro specifiek bestemd voor de sociale advocatuur, een sector die zich richt op het bijstaan van minderbedeelden, arbeidszoekenden en geschilpartijen met een beperkt inkomen. Deze geldstroom vervangt eerdere, gefragmenteerde subsidies en beoogt een structurele oplossing voor een groeiend tekort aan gekwalificeerde juristen.
Doelstellingen en concrete maatregelen voor de sociale advocatuur
Het overheidsplan streeft ernaar dat tegen 2037 er in totaal 3.000 sociaal advocaten zijn ingestroomd of behouden binnen de beroepsgroep. Hiervoor wordt een opleidingsvergoeding ingevoerd die patronen – de praktijken die stagiairs huisvesten – compenseert voor de kosten van begeleiding. Daarnaast wordt het basispunttarief voor sociaal advocaten verhoogd; de exacte percentages worden nog vastgesteld, maar het principe is om de financiële drijfveren voor nieuw talent te versterken. Met deze twee instrumenten wil de overheid een ommekeer forceren, vooral in regio’s buiten de Randstad waar de achterstand het grootst is.
Griffierechten en sociaaljuridische dienstverlening
Naast de investering in opleiding reserveert het kabinet jaarlijks 13 miljoen euro voor het terugdringen van griffierechten. Een deel van dit budget – 3 miljoen euro – wordt ingezet om een wetswijziging mogelijk te maken die betalingsonmachtige rechtzoekenden in bestuursrechtelijke procedures beschermt. Voor civiele procedures wordt een vergelijkbare regeling in ontwikkeling genomen. De resterende 10 miljoen euro richt zich op het verlagen van griffierechten voor laaginkomensgroepen en voor mensen net boven de drempel van gesubsidieerde rechtsbijstand. Parallel hieraan staat een jaarlijkse bijdrage van 10 miljoen euro voor sociaaljuridische hulp, waarvan de uiteindelijke verdeling wordt afgestemd op aanbevelingen van een door de minister aangestelde kwartiermaker.
Regionale focus en betrokken organisaties
De Vereniging Sociale Advocatuur Nederland (VSAN) verwelkomt de extra middelen en benadrukt dat de opleidingsvergoeding advocaten in alle provincies – van Zeeland tot Groningen en van Maastricht tot Den Helder – in staat stelt stagiaires op te leiden naast hun drukke praktijk. Ook de NOvA (Nederlandse Orde van Advocaten) ziet de maatregelen als een stap in de goede richting, maar blijft aandringen op een aanvullende kantoorvergoeding om kleine kantoren en eenmanspraktijken extra onderstroom te geven. Beide organisaties hebben recentelijk overleg gehad met staatssecretaris Claudia van Bruggen om de uitvoering te verfijnen.
Financiële planning en uitrol
De volledige 45 miljoen euro wordt pas volledig beschikbaar vanaf 2030. In 2027 is een tussenstap van 15 miljoen euro gepland, gevolgd door 35 miljoen euro in zowel 2028 als 2029. Vanaf dat jaar staat jaarlijks 22 miljoen euro klaar voor de sociale advocatuur, 13 miljoen euro voor lagere griffierechten en 10 miljoen euro voor sociaaljuridische hulp. Deze fasering geeft de sector de tijd om de nieuwe vergoedingsstructuren op te nemen en de gewenste groei in het aantal beoefenaars te realiseren.
