Premier Rob Jetten heeft aangekondigd dat de regering bereid is om de geplande bezuinigingen op het sociale vangnet – met name op de Werkloosheidswet (WW) en de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) – te laten vallen. Het voorstel komt na intensieve gesprekken met verschillende oppositiepartijen, waaronder ChristenUnie, PvdA, Volt, JA21 en SGP. Deze partijen hebben positief gereageerd op de signaal dat de bezuinigingen kunnen verdwijnen, maar vragen zich af hoe de gaten in de begroting elders gedicht zullen worden.
In de buurt van de sociale zekerheid ligt een tweede, meer complexe, agendapunt: de hervorming van box 3 in de inkomstenbelasting. Het kabinet wil de huidige vermogensbelasting afschaffen en vervangen door een vermogenswinstbelasting die pas wordt geheven wanneer winsten daadwerkelijk worden gerealiseerd. Deze aanpak zou betekenen dat beleggers pas belasting betalen als ze hun rendementen hebben verzilverd, waardoor een nieuwe dynamiek ontstaat in de fiscale behandeling van spaargeld en beleggingen.
Schrappen van WW- en WIA-bezuinigingen
De verwijdering van de bezuinigingen is een centrale eis van de linkse partijen, die al lange tijd pleiten voor een stevigere bescherming van werknemers. Volgens de regering zal de maatregel geen directe impact hebben op de uitgaven, maar vereist een compensatie in andere delen van de begroting. Terwijl de ChristenUnie, PvdA en Volt kortstondig positief spraken over de bereidheid van het kabinet, blijven ze aandringen op een transparant plan hoe de besparingen opgehaald worden. Een deel van de mogelijke compensatie wordt geopperd via een hogere belasting op andere vermogensvormen, maar concrete cijfers ontbreken nog.
Voor de VVD- en CDA-kiezers – traditioneel voorzichtiger met extra overheidsuitgaven – is de manier waarop de vacuüm wordt gedicht belangrijker dan het simpelweg laten vallen van de bezuinigingen. Het kabinet moet aantonen dat de maatregel geen extra druk legt op de arbeidsmarkt of op de overige sociale voorzieningen. De onderhandelingen over deze compensatie staan dan ook centraal in de komende dagen.
Box 3-reform: van vermogensrendement naar vermogenswinst
De voorgestelde vermogenswinstbelasting beoogt een meer rechtvaardig systeem: in plaats van een forfaitaire vermogensrendementsheffing wordt belasting geheven op het reële rendement dat beleggers behalen. Critics waarschuwen dat de transitie in de eerste jaren tot een verlies van enkele miljarden euro’s kan leiden, omdat winsten vaak later worden gerealiseerd. Deze potentiële missers zouden moeten worden ingevuld door hogere lasten op andere vermogenscategorieën, een aanpak die in het voorstel echter nog niet volledig uitgewerkt is.
De Eerste Kamer heeft het wetsvoorstel voor de nieuwe box 3-regeling nog niet afgerond. Het voorstel, dat in februari door de Tweede Kamer werd aangenomen, blijft onder spanning staan: de Senaat vraagt duidelijkheid over de precieze invulling en de mogelijke impact op de overheidsfinanciën. Premier Jetten heeft aangegeven dat eventuele wijziging van het huidige wetsvoorstel – over een periode van meerdere jaren – een kostenplaatje van miljarden euro’s kan opleveren. Het kabinet moet dus een evenwicht vinden tussen fiscale rechtvaardigheid en de haalbaarheid van de begroting.
Politieke onderhandelingen en breder budgetkader
Omdat het Jetten-kabinet een minderheidsgouvernement is, bestaat er een noodzaak om steun van partijen buiten de coalitie te vergaren. Naast de genoemde linkse partijen zoekt de regering ook contact met de BBB, ondanks eerdere terughoudendheid nadat de BBB een motie van wantrouwen had gesteund. De drie speerpunten van de onderhandelingen – meer koopkracht voor werkenden, hervorming van het belastingstelsel (met name box 3) en aanpassing van de sociale zekerheid – dienen gezamenlijk een breed draagvlak te vinden.
De discussie rond box 3 is een politiek geladen dossier: welke groep draagt de kosten van de hervorming? Terwijl linkse partijen liever de lasten op vermogende beleggers leggen, willen rechtse partijen voorkomen dat de gemiddelde werknemer een groter deel van de rekening betaalt. Het uiteindelijke akkoord zal daarom niet alleen fiscale details bevatten, maar ook een bredere afweging van wie welk deel van de begrotingsruimte moet afstaan. De komende dagen zullen cruciaal zijn voor het sluiten van een pakket dat zowel linkse als rechtse eisen kan verenigen.
