Op een bewolkte zaterdagmiddag troffen pro-leider Jesse Klaver en Volt-voorzitter Laurens Dassen de ministers van Algemene Zaken, Rob Jetten en Eelco Heinen in de Haagse toren. Het gesprek ging minder over retoriek en meer over een concrete voorstel om de geplande bezuinigingen op de sociale zekerheid – met name de werkloosheidsverzekering (WW) en de wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) – van tafel te halen.
Politiek onderhandelingsspel: weg naar een stabiele meerderheid
Klaver liet weten dat hij voor het eerst een “echt bereidheid” signaleerde binnen het ministerie van Algemene Zaken om de sociale-zekerheidsknooppunten te behouden. Hoewel hij de uitgewerkte plannen nog niet in handen heeft, benadrukte hij dat “de duivel in de details zit”. Dassen benadrukte dat het aanbod nog geen duidelijke koers biedt voor de vermindering van vermogensongelijkheid. Beide leiders wensen een stevigere focus op AI-investeringen en ambitieuze klimaatactie, hetgeen volgens hen essentieel is voor Nederland’s toekomstige concurrentiekracht.
De gezamenlijke boodschap richting het minderheidskabinet was een oproep om een “stabiele meerderheid” te realiseren. Met de steun van Pro en Volt zou de coalitie een krappe meerderheid van 38 zetels in de Eerste Kamer en een ruime meerderheid van 87 zetels in de Tweede Kamer kunnen bereiken. Deze cijfers geven druk op de VVD, die zich momenteel verzet tegen wijzigingen in de hypotheekrenteaftrek en een hervorming van box 3. Een akkoord met de rechtervleugel zou echter de steun van JA21, SGP en BBB vereisen – partijtjes die recent nog fel gekant tegen het stikstofpakket en de spreidingswet zijn opgetreden.
Sociale zekerheid: van bezuinigingen naar behoud
De kern van de onderhandelingen draait om het al eerder aangekondigde plan om €3 miljard uit het sociale vangnet te knippen. Terwijl de coalitie dit jaar al had uiteengezet in de Miljoenennota, signaleert Klaver nu een mogelijke terugtrekking van dat plan. Hij stelt echter dat “het nog niet duidelijk is wie de rekening betaalt”. Het ontbreken van een schriftelijk document maakt het lastig om te beoordelen of de werkende klasse daadwerkelijk profiteert van de voorgestelde sluier van besparing.
Parallel hieraan blijft de discussie over de vermogensbelasting en de bredere belastinghervorming brandpunt. Klaver benoemt de “levensgrote verschillen” en waarschuwt voor een fragmentarisch beleid dat de draagkracht van gewone burgers niet adequaat adresseert. Dassen vult aan dat er tot nu toe geen duidelijke richting is gekozen om de vermogensongelijkheid te beperken, een punt dat hij wil koppelen aan een breder investeringsprogramma voor kunstmatige intelligentie en klimaatinnovaties.
Ambtenarij-snijden en AI-investeringen: Rekenkamer zet het kabinet onder druk
In een gelijktijdig verslag van de Algemene Rekenkamer wordt benadrukt dat het Jetten-kabinet ambitieuze bezuinigingen van €3,4 miljard voor ogen heeft, voornamelijk door het verkleinen van de ambtenarij en het inzetten van kunstmatige intelligentie om repetitieve taken te automatiseren. De Rekenkamer wijst erop dat de huidige documenten nog geen helder detailplan bevatten: er ontbreekt een specificatie per ministerie, een aantallen-fte-reductie en een overzicht van welke taken eventueel worden uitbesteed.
President Pieter Duisenberg maakt duidelijk dat “alleen de miljarden verdelen geen prestatie is”. Zonder een concreet kader dreigt de kwaliteit van de dienstverlening aan burgers te dalen. Het kabinet wil tegelijk de stikstofproblematiek tackelen, jaarlijks honderdduizend woningen bouwen en fors investeren in defensie – allemaal terwijl de personeelsreductie moet plaatsvinden. Duisenberg benadrukt dat een “kaasschaafmethode” uit vorige jaren, waarin elk ministerie slechts een paar miljoen doordeed, niet volstaat voor een structurele verbreding van de ambtenarij.
Een nieuw taskforce, onder leiding van staatssecretaris Eric van der Burg krijgt de opdracht om de bezuinigingsplannen te coördineren. De Rekenkamer heeft echter al gewaarschuwd dat het schrappen van fiscale voordelen – zoals de hypotheekrenteaftrek, die volgens schattingen €11 miljard per jaar kost – jaarlijks tot €35 miljard aan extra inkomsten kan genereren. Het spanningsveld tussen de VVD-positie en de eisen van de linkse partijen blijft dus scherp aanwezig.
De komende weken zullen bepalend zijn: zowel Pro als Volt verwachten een concreet papieren voorstel van het kabinet, terwijl de Rekenkamer aandringt op transparante cijfers en een realistisch tijdspad. Of de “eerste bereidheid” zich vertaalt in een definitief akkoord, hangt af van de bereidheid van de coalitie-partners om compromissen te sluiten over zowel sociale zekerheid als de ambtenarij-reductie. De politieke arena in Den Haag staat op het punt om opnieuw vorm te krijgen.
