Elk jaar presenteert de regering een Belastingplan dat de inkomsten van de staat voor het komende jaar bepaalt. Voor 2027 omvat dit plan een begroting van zo’n 500 miljard euro, waarvan een deel wordt aangepast om de draaglasten opnieuw te verdelen. Het plan wordt traditioneel op Prinsjesdag bekendgemaakt, waarna beide Kamers erover debatteren en uiteindelijk stemmen.
De huidige uitgave draait om een beperkt amendement afkomstig van de partijen Pro en Volt. De wijziging, die D66 en CDA steunen, zou vermogenden in box 3 een extra belastingtarief opleggen. Het gevolg: een verschuiving van één miljard euro van de inkomstenbelasting naar de vermogensbelasting, met het expliciete doel de belastingdruk op werkenden te verlagen.
Waarom het belastingplan wordt herschreven en wat er precies verandert
De overheid ziet een noodzaak om box 3 – de vermogensbelasting – moderniserend aan te passen. Momenteel geldt één tarief van 36 procent over rendementen boven de 60 000 euro per jaar. Het amendement stelt twee tarieven voor: 36 procent voor lagere winsten en 38,5 procent voor hogere rendementen. Volgens de berekeningen levert dit 221 miljoen euro op. Daarnaast worden “papieren schenkingen”, een vorm van voorbelasting op erfenissen, ingeperkt, wat naar verwachting 274 miljoen euro oplevert.
Een derde pijler richt zich op ondernemers die in box 2 vallen. Door meer ondernemers in de hogere schijf te plaatsen, moet de maatregel 93 miljoen euro genereren. Tenslotte worden diverse belastingvoordelen voor vermogenden afgeschaft, een stap die naar schatting 412 miljoen euro extra inkomsten moet verschaffen. Samengevoegd betekent dit een verschuiving van één miljard euro binnen het totale fiscale kader.
Hoe de amendementen tot een coalitiecrisis leidden
De kern van de politieke impasse ligt in de manier waarop het amendement tot stand kwam. De VVD, die binnen de coalitie de rol van fiscus vervult, stelt dat er zonder hun instemming is gehandeld. Vicepremier Dilan Yesilgöz beschuldigt de andere coalitiepartners ervan overvallen te zijn, en waarschuwt dat de maatregel het vestigingsklimaat van Nederland schaadt. De VVD dreigde zelfs met een volledige kabinetsval als haar eisen niet werden ingewilligd.
Premier Rob Jetten (D66) probeert de situatie te redden door te spreken van een “doorstart”. In een gespannen debat in de Tweede Kamer stemde de Kamer nipt voor het amendement, waardoor een krappe linkse meerderheid van 76 tegen 74 ontstond. De VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans verklapte dat de partij tegen het gehele belastingplan zou stemmen als de amendementen doorgingen, maar uiteindelijk stemde de Kamer toch voor de gecombineerde wetgeving.
Reacties uit het bedrijfsleven en de bredere politieke impact
De VVD betoogt dat de aanpassing de aantrekkelijkheid van Nederland voor investeerders vermindert. Tegelijkertijd stelt Barbara Baarsma, hoofdeconoom van PwC, dat het ondernemersklimaat breder is dan één enkele belastingmaatregel. Ze noemt de onvoorspelbaarheid van overheidsbeleid als een van de grootste ergernissen voor bedrijven. Ook VNO-NCW en MKB-Nederland benadrukken de behoefte aan stabiliteit, zeker nu de coalitie al negen maanden in een moeilijke fase verkeert.
Marieke Blom, hoofdeconoom bij ING, minimaliseert de impact van de extra miljard euro en noemt het “een symbolisch gebaar”. Eduardo Heithuis, hoogleraar fiscale economie aan de UvA, waarschuwt dat de opeenstapeling van belastingverhogingen onder vermogenden – van 30 procent naar 38,5 procent – het sentiment onder de rijkste burgers kan ondermijnen.
De politieke situatie blijft fragiel. Als de VVD zich uiteindelijk uit het kabinet zou terugtrekken, zou de coalitie niet meer beschikken over een meerderheid in de Eerste Kamer, wat de voortzetting van het hele fiscale pakket in gevaar zou brengen. Voor nu heeft de coalitie echter een korte termijnoplossing gevonden: het belastingplan wordt goedgekeurd, maar de onderliggende spanningen blijven bestaan.
