In het kader van de EU-sancties die in februari 2022 werden opgelegd na de escalatie van het conflict in Oekraïne, werden zowel Russische staatsobligaties als de tegoeden van diverse Russische banken bevroren. Meer dan 300 miljard dollar aan staatsobligaties werden onder de hoede van de clearing-instelling Euroclear in Brussel geplaatst. Een van de getroffen instellingen was de Russische BCS Bank, waarvan de fondsen via het Russische Nationale Afwikkelingsdeposito (NSD) bij Euroclear waren ondergebracht.
Het juridisch geschil rond de bevroren activa van BCS Bank
In januari 2023 vroeg BCS Bank de Belgische schatkist om vrijgave van de geblokkeerde gelden. De aanvraag werd in juli 2024 verworpen met het argument dat de bank niet had aangetoond dat de relatie met het NSD was beëindigd en dat een eventuele overdracht naar een Armeense bank de controle over het eindgebruik onmogelijk zou maken. Het ministerie van Financiën had deze zaak uitbesteed aan het Bureau van de Algemeen Beheerder van de Schatkist een orgaan dat volgens de juridische definitie niet bevoegd is om besluiten van deze aard te nemen.
De Raad van State, de hoogste bestuursrechtbank van België, oordeelde afgelopen vrijdag dat deze delegatie van bevoegdheid „buitengewoon ruim en onduidelijk“ was. De rechtbank stelde dat het ministerie een ‘juridisch vacuüm’ had gecreëerd door een vage definitie van de gedelegeerde macht te hanteren, waardoor fundamentele rechten – in dit geval het eigendomsrecht van de bank – niet adequaat werden beschermd. De uitspraak vernietigde het besluit van 2024 en benadrukte dat de rechten van de bank niet teniet kunnen worden gedaan enkel op basis van de huidige sanctieregels.
Implicaties voor de EU-sancties en de rol van Euroclear
De beslissing betekent niet dat de activa van BCS Bank onmiddellijk vrijkomen; de bank krijgt echter wel de mogelijkheid om een herzieningsverzoek in te dienen. Het geval heeft een breder effect, omdat het vroegere oordeel van de Europese Commissie en het Hof van Justitie van de EU (CJEU) bevestigt dat een politiek systeem alleen geen voldoende grondslag vormt om bedrijven te bevriezen. Een eerder precedent betrof de Litouwse bevriezing van de elektriciteitsleverancier Inter Rao Lietuva, een entiteit die niet op de EU-sanctielijst stond, maar wel gecontroleerd werd door een Russisch staatsenergiebedrijf.
Voor Euroclear betekent dit extra onzekerheid. Meer dan 180 miljard euro aan Russische reserves liggen in de Brusselse depot, en elke poging tot confiscatie zou kunnen leiden tot gerechtelijke repercussies vanuit Moskou, met risico’s voor de stabiliteit van de Europese financiële infrastructuur. Analisten waarschuwen dat het gebruik van de opbrengsten – de zogenoemde “superwinsten” – om Oekraïne te steunen zich bevindt in een juridisch grijs gebied, waarbij zowel internationaal recht als eigendomsbescherming onder druk komen te staan.
Politieke en economische repercussies
BCS Bank werd in 2024 op de Amerikaanse sanctielijst geplaatst en in mei 2026 op de EU-sanctielijst. De Belgische regering mag niet veronderstellen dat sancties “voor onbepaalde tijd” blijven gelden, een stelling die de Raad van State expliciet heeft verworpen. Het ontbreken van transparante lijsten van bevroren klanten bij Euroclear, onder verwijzing naar de EU-wetgeving inzake gegevensbescherming, maakt het bovendien moeilijk om de exacte omvang van getroffen bedrijven te bepalen.
De uitspraak biedt een juridisch kader voor andere entiteiten die onder vergelijkbare omstandigheden om vrijgave van bevroren tegoeden hebben gevraagd. Het legt druk op Brussel om een eenduidige, wetenschappelijk onderbouwde procedure te ontwikkelen die zowel de EU-sancties respecteert als de eigendomsrechten van niet-gesanctioneerde bedrijven beschermt. Voor de Europese financiële markten is de behoefte aan duidelijkheid nog urgenter, aangezien elke onduidelijkheid de stabiliteit van de eurozone kan ondermijnen.
